Preek 6 november 2017

Matteus 23.1-12
Maleachi 1.14b.2 1-2b 

De teksten uit de Bijbel lijken ons soms zo wereldvreemd, dat wij ze maar moeilijk kunnen thuisbrengen. Maar vandaag zijn de teksten zo duidelijk dat wij ze zonder meer direct op onze samenleving kunnen toepassen. De beide lezingen van vandaag gaan over de levensstijl van de priesters, farizeeën en schriftgeleerden. De kritiek van toen kunnen wij zonder meer overdragen op de gezagsdragers in onze tijd. 
" Priesters, gij zijt van de weg afgeweken en hebt door uw lering velen laten struikelen. Daarom zal ik zorgen dat heel het volk u minacht en op u neerkijkt"
Het zijn woorden van 2500 jaar geleden, maar ze klinken pijnlijk hedendaags....
En in het evangelie van vandaag is Jezus op zijn beurt zeer scherp voor de schriftgeleerden en de farizeeën. We maken kennis met een felle, een boze Jezus. "Huichelaars" noemt Hij hen, "witgekalkte graven," ... Het is even slikken bij zulke woorden, want ze passen helemaal niet in de mond van de liefdevolle Christus die we kennen. Hij neemt het de farizeeërs en schriftgeleerden hen heel erg kwalijk dat ze zelf niet doen wat ze onderrichten/voorhouden. Hij kan niet overweg met mensen die zichzelf verheffen of die hun macht misbruiken. De schriftgeleerden en farizeeën misbruiken hun macht om anderen zware lasten op te leggen – denk aan de 613 geboden en verboden waarover het vorige week ging – en ze willen geëerd worden. Ze willen de beste plaatsen, en ze willen ‘rabbi’, dus meester genoemd worden. Maar "al wie zichzelf verheft, zal vernederd, en wie zichzelf vernedert, zal verheven worden", aldus Jezus. Daarover gaat het dus: over oprechtheid en nederigheid. 
Christus woorden zijn brandend actueel.. Misbruik van macht is van alle tijden!
Reeds in 1962 op het tweede Vaticaans concilie heeft Mgr. J.E. De Smedt- bisschop van Brugge de wereldpers gehaald met zijn striemende aanklacht tegen het klerikalisme samen met het triomfalisme , waarbij de geestelijkheid zich meer macht toekent dan haar rechtens toekomt . Ondertussen is  de positie van de Kerk sterk gewijzigd.  Zij kreeg slagen wegens fouten en misbruiken van haar bedienaren.  Ze groeit tot meer deemoed
In 1971 schreef Jozef Raztinger ( de latere paus Benedictus) toen nog professor in Regensburg: “Uit de crisis zal een Kerk te voorschijn treden, die veel verloren heeft. Ze zal klein worden en in vele opzichten helemaal opnieuw moeten beginnen. ../ Het zal een verinnerlijkte Kerk zijn, die niet prat gaat op haar politiek mandaat .../. Ze zal het zwaar hebben. Want het proces van kristallisatie en zuivering zal haar veel goede kracht kosten. Ze zal zichzelf arm maken, een Kerk der kleinen worden..de nederigen” ( toekomst van het geloof , LANNOO 1971 )
Toen in 2010 Jozef de Kesel bisschop werd gewijd in Brugge, zal ik nooit zijn eerste gebaar vergeten bij het begin van de pontificale viering...een diepe buiging en hij zei :  “We hebben geen onaantastbare posities .Pastorale verantwoordelijkheid betekent dat men gezag uitoefent.  Maar het is niet goed als gezag zich tegenover niets of niemand moet verantwoorden
In datzelfde jaar schreven de Belgische bisschoppen in hun mea culpa bij de pedofiliegevallen : "De kerk moet eerlijk naar zichzelf durven kijken en vormen van gezagsuitoefening willen veranderen die mee aanleiding kunnen geven tot het misbruik van kinderen..."
Beste medegelovigen , de lezingen zijn dus een bezinning op het wezen van het gezag. De tekst bevat dus richtlijnen voor gezagsdragers. Jezus wil hun duidelijk maken hoe zij hun gezag moeten uitoefenen: "wie de grootste onder u is, moet uw dienaar zijn."
Laat u niet leraar noemen: al ben je nog zo goed onderlegd, dat alleen geeft je nog niet het recht je mening aan anderen op te dringen; laat u niet meester noemen: al heb je een nog zo hoge positie, je mag die positie nooit misbruiken voor eigen voordeel, maar de bedoeling van alles wat je als gezagsdrager doet, moet altijd zijn: het welzijn van de anderen
Gezag is er nooit om te heersen, het is er om te dienen. ( in de management literatuur lees je een mooi adagium :"leading by example not by titles" )
Macht en gezag zijn gevaarlijke instrumenten. Zij kunnen zo gemakkelijk ontaarden. Wie macht heeft, komt zo gemakkelijk in de verleiding die macht te misbruiken voor eigen voordeel en in de loop van de geschiedenis is dat ook telkens weer gebeurd en het gebeurt nog. Hier gelden de woorden van Sint-Vincentius a Paulo : ‘Als je een taak verricht hebt, doe dan de deur dicht, leg de sleutel onder de mat en ga stil weg'.
Hebben wij nu de teksten vandaag echter voldoende grondig gelezen ?
Het sterkste punt van deze evangelietekst ligt niet in de kritiek op de religieuze leiders - hoe terecht die ook is - en ook niet in het omverblazen van alle mogelijke hypocrisie van autoriteiten, maar in de bevestiging dat we allen één Vader, één Meester en één Leraar hebben. Alleen God verdient echt Vader genoemd te worden. Alle vaderschap op aarde is daarvan een afgeleide, zegt de Schrift elders. Omdat dat zo is, zijn wij allen broeders en zusters...in gelijkheid
Met de ontmaskering van het ontaarde gezag komt het echte gezag, de echte autoriteit naar boven. Jezus is hierin radicaal: wij staan allemaal onvoorwaardelijk onder God en zijn wil. Hijzelf is daarin ons voorbeeld, en het heeft Hem tranen en bloed gekost om tot het einde te gaan.
Dat is de kern van deze tekst. Wie het echte gezag op zich af laat komen, ziet zichzelf geplaatst voor een enorme uitdaging. Voor ons is het erg moeilijk de eigen ( zo gehypte ! ) autonomie te moeten afstaan... om God Heer, Leraar en Meester te laten zijn.
Nederigheid: is het een deugd uit de oude doos? (Godfried Bomans schreef "nederigheid is de moeilijkste deugd") Nederigheid is moeilijk te definiëren. Het staat ergens “in het midden”, tussen ongefundeerde trots en zelfondermijnende/valse bescheidenheid.
De filosoof Max Scheler zegt: " wie al te bewust de nederigheid nastreeft, zal gegarandeerd net ernaast uitkomen... "

Eén aspect van nederigheid is zeker een soort vanzelfsprekende attitude om zich niet op de voorgrond te plaatsen , en weinig voor zichzelf op te eisen . Loskomen over hoe anderen over ons denken. Niet langer belang hechten aan “hoe ik overkom”
Een nederig mens maakt zichzelf niet afhankelijk van wat anderen vinden dat hij moet doen of laten. Zelfstandig oordelen en handelen, van binnenuit beslissen met een innerlijke vrijheid zijn een voorwaarde voor nederigheid.

Een ander aspect van de nederige mens, is dat hij ook geen behoefte heeft om anderen van zichzelf afhankelijk te maken. Hij wil geen macht uitoefenen en laat anderen in hun vrijheid. Een waarachtig nederige mens heeft altijd een beetje het charisma van een krachtdadige én zachtmoedige mens
De nederige mens beseft eigen mogelijkheden en beperktheden. Zonder angst of eigenwaan staat ie in zijn eigen waarheid en waardigheid; maar, zo waarachtig dat hij de relativiteit ervan ziet en er afstand kan van doen.

Beste medegelovigen, op veel iconen staat Christus afgebeeld met een open evangelie. Als je goed kijkt dan staat er op die bladzijde van dat evangelie een tekst uit Matteüs 11 :"leer van mij: ik ben zachtmoedig en nederig van hart.. "
Deze woorden blijven stralen in allen, die Jezus zijn gevolgd. Alleen in "de" Nederige is een ootmoedig mens echt nederig. Alleen in Christus zijn we volledig wie wij zijn...
Nederigheid heeft met God te maken. Deemoed is het kleed dat God aantrekt wanneer Hij zich in menselijke gestalte wil tonen.
Deemoed, ootmoed of nederigheid , zijn alle drie erg tere, broze termen die wij gebruiken om een limiet aan te wijzen. Daar zijn menselijkheid en goddelijkheid niet meer van elkaar te onderscheiden. Ze vloeien ongemerkt in elkaar over....
Het is de dubbelzinnigheid van elke authentieke ‘nederigheid’.

" Wie de grootste onder u is, moet dienaar zijn "
Dit evangelie gaat dus zeker over die vele grote dienaren ...
Zoek je getuigen...wil je inspiratie ...." woorden wekken, voorbeelden strekken.. "
En in de nadagen van Allerzielen, gedenken wij allen concrete namen ...Namen noemen is goed.

met nederigheid noem ik enkele nederige grote dienaren ...
van heel ver weg , of dichtbij bisschop Oscar Romero, Charles de Foucauld

vrouwen en mannen : Jeanne Devos , Roger Schutz stichter van Taizé

nog in levende lijve of misschien al vergeten : Jean Vanier , stichter van de ArK , Jacques Hamel - 86 j priester vorig jaar vermoord in Normandië in zijn kerk

al lang geleden gestorven, of veel te vroeg van ons weggegaan : Jan Vermeire van Poverello , Stef Penez

Het hart van de christelijke boodschap vinden wij tenslotte terug bij de Moeder Gods : heilige Maria
In haar prachtige lofzang , het Magnificat, wordt op meesterlijke en onovertroffen wijze verwoordt waar het op aankomt in een christelijk levensmodel! Eén van de kernzinnen uit dit ontroerende lied. ‘Heersers ontneemt Hij hun troon en Hij verheft de geringen’
Bid voor ons Maria
De slotzin van het evangelie herneemt als het ware die woorden van Maria: ‘Al wie zich verheft zal vernederd en wie zichzelf vernedert zal verheven worden’. Blijf dicht bij jezelf, blijf dicht bij wie je ten diepste bent...

 

Guido Verhaeghe