Voorkeursoptie

Het verhaal over de ontmoeting tussen Jezus en Zacheüs klinkt ons bekend in de oren. Kunstschilders hebben deze gebeurtenis met veel verve op doek gebracht en in de catechese les wordt het verhaal levendig de kinderen uitgebeeld. Een vijgenboom met een man daarin, een grappig beeld dat sinds onze kindertijd onveranderd in ons geheugen ligt opgeslagen.

Volwassen geworden laten we dit koddig verhaal achter ons en willen we speuren naar de boodschap die Jezus hier wil overbrengen. Dit is ook het opzet van de Tsjechische priester en theoloog, Thomas Halik, met zijn opmerkelijk boek "Geduld met God". Hierin schetst hij de twijfelende en zoekende Zacheüs als beeld van de hedendaagse mens, een mengsel van nieuwsgierigheid en verwachting, van interesse en terughoudendheid.

Jezus verrast Zacheüs die zich in de takken van de vijgenboom verscholen hield. En hij sprak hem aan met zijn naam: Zacheüs, wat rechtvaardige betekent. Wellicht voelde Zacheüs zich betrapt. Een tweede maal verrast Jezus hem door bij hem in huis te willen komen. Het lokt al meteen laster en kritiek uit. "Hij is in het huis van een zondig mens binnengegaan om onderdak te vinden voor de nacht", is de misprijzende reactie van een jaloerse man die zichzelf een betere acht. Maar deze uithaal tempert de vreugde van Zacheüs niet. In zijn onstuimige reactie belooft hij zijn leven een nieuwe wending te geven, zijn naam 'rechtvaardige' alle eer aan te doen. Jezus is de enige die in staat is om Zacheüs aan te spreken omdat hij niet op hem neerziet, maar iemand is die laat blijken dat hij om hem geeft en die kan ingaan op wat zich in het hoofd en het hart van Zacheüs afspeelt.  

Niet toevallig stond Zacheüs buiten de menigte. Als hoofdtollenaar had hij wel een belangrijke en lucratieve baan, maar toch was hij een randfiguur, was hij van zijn naaste vervreemd omdat hij een tollenaar was, iemand met een beroep dat om meerdere redenen werd afgewezen. Tollenaars inden immers belastinggeld voor de bezettingsmacht en werkten met geld waarop de beeltenis van de keizer stond, munten die een gelovige Jood niet mocht aanraken. Bovendien verrijkten ze zich op een illegale manier. Redenen genoeg om hen een slecht hart toe te dragen.  Zacheüs werd door zijn volksgenoten veracht, hoewel ze misschien stiekem jaloers waren, want hij was een "zeer rijk man", staat er geschreven.

Jezus' gesprek met Zacheüs is geen losse gebeurtenis in het leven van Jjezus. Altijd was Jezus op zoek naar mensen die "op afstand stonden" zoals die verachte tollenaars, prostituees, Samaritanen... , wijdde zich aan melaatsen, gehandicapten en anderen die uit de samenleving verstoten waren. Met het gevolg dat hij hierdoor in een permanente spanning leefde met mensen en instituten die de 'elite' van de maatschappij vormden, met de dragers van politiek en religieus gezag. Heel Jezus' optreden, zijn boodschap en zijn handelen kunnen we omschrijven als een herwaarderen van de menselijke waardigheid, prachtig samengevat in de Bergrede.

Door de geschiedenis van de kerk heen zijn solidariteit met de armen en de sociaal zwakkeren, de zorg voor zieken en gehandicapten, de moed zich in te zetten voor onderdrukte, uitgebuite en vervolgde mensen steeds vast onderdeel geweest van het christelijk getuigenis in de wereld.  Wie zich inzet voor deze mensen en hun zaak treedt zeker in het voetspoor van Christus samen met de vele mannen en vrouwen uit het verleden die wij nu heiligen noemen.  

De ontmoeting van Jezus met Zacheüs en veel andere uitingen getuigen van zijn voorkeursoptie voor randfiguren. In zijn boek "Geduld met God" stelt Tomas Halik de vraag of voor een volwaardig navolgen van Christus vandaag de voorkeursoptie voor randfiguren van de geloofsgemeenschap niet dient gesteld, de voorkeur voor hen die bij de ingang van de kerk blijven staan, de voorkeur voor de zoekers en twijfelaars. Wellicht is dit de voornaamste uitdaging in onze tijd: de evangelische boodschap lezen en het geloof beleven mede in het perspectief van onze solidariteit met de religieuze zoekers. het zal ons helpen een openheid van geest te bewaren, ons aanzetten tot een rijpere vorm van geloven te komen en anderen de kans bieden Gods barmhartige liefde aan de lijve te ervaren.

fr. Stef.

  • Met dank aan Tomas Halik, Geduld met God, Twijfel als brug tussen geloven en niet-geloven, Boekencentrum Pelckmans